ملا محمد صادق اسفادی قاینی
استاد مسلم علوم معقول ، ریاضی دان، فیلسوف، فقیه و دانشمندی کامل و فاضلی زاهد، از بزرگان دانش در ابتدای سده ی سیزدهم قمری است.
زادگاه او قصبه ی اسفاد ، تابع بخش زیرکوه قاین است. ولی محمد صادق از وطن خود به اصفهان رفته ، دوران اقامت خویش را در حوزه ی علمیه ی شهر اصفهان به تدریس و تحقیق علوم اسلامی ، بخصوص معقولات و حکمت و فلسفه گذرانید.
کرسی استادی او مورد توجه زعیم حوزه ی علمیه ، مرحوم آیت الله العظمی شیخ محمد ابراهیم ابن محمد حسن کرباسی کاخکی ( درگذشته سال 1263 ) بوده است . وی با توجه به حساسیت تدریس معقولات ، باشاره آن جناب به این کار اشتغال می ورزید.
معظم له ، در معقولات شاگرد علامه متبحر، عالم کامل و متشر ع ، مرحوم ملا علی ابن جمشید نوری (متوفای 1246) بوده ، از تلامذه ی ممتاز وی محسوب می گردید.
در منقولات(فقه و اصول) از محضر مرجع عالیقدر شیعه ، میرزا ابوالقاسم گیلانی ، مشهور به محقق قمی ، نویسنده ی قوانین الاصول ، (درگذشته 1231 قمری) بهره گرفت.
شاگردان مکتب آن استاد والا مقام ، چون دیگر فضلای این دیار، ناشناخته مانده و تنها فرد شناخته شده از خیل تربیت یافتگان او ، مرحوم آقا سید ابوطالب قاینی را می توان نام برد.
آقا سید ابوطالب که از مراجع تقلید و محقق بسیار توانا و چیره دستی بوده و در تمام زمینه های علوم اسلامی مهارت داشته ، در توصیف از استاد گرانقدرش که مورد اعتماد مرحوم کرباسی و محقق قمی بوده می نویسد :
"متشرع ... عالم، فاضل کامل، زاهد، ملا محمد صادق اسفادی، که از بلوک زیرکوه من توابع قاین است."
قید متشرع بدان جهت ذکر گردیده که سابقاً در حوزه های علمیه استادان حکمت و ریاضیات و علوم عقلی را ، متدین محسوب نداشته ، شرکت در محاورات و مجالسات آنان را تحریم می کردند. با این وصف تشرع و تقید این مرد بزرگ به حدی بوده که هیچ کس را یارای چنین گمانی در باره ی او نبوده است.
برگرفته از کتاب "بزرگان قاین" جلد اول، نوشته ی سید محسن سعید زاده